default image for post
Rehabilitacja kolana

Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego oraz rehabilitacja kolana po urazie

Więzadło krzyżowe przednie stawu kolanowego należy do najważniejszego wiezadła w stawie i niestety, najczęściej uchodzi do jego urazów. Najbardziej zagrożoną grupą są sportowcy ( głównie jeżdżący na nartach) ponieważ do zerwania więzadła dochodzi w pozycji koślawiącej kolano. Urazowi ACL często towarzyszą uszkodzenia innych struktur, tj. chrząstki stawowej, łąkotek oraz więzadeł wewnątrz i wokół stawu kolanowego.

Uszkodzenie ACL jest poważnym urazem kolana, szczególnie z uwagi na towarzyszące, lub pojawiające się w następstwie przewlekłej niestabilności, dodatkowe uszkodzenia kolana. Wczesne zgłoszenie się do specjalisty pozwala na szybkie zaopatrzenie urazu oraz często na powstrzymanie rozwoju dodatkowych uszkodzeń.

Staw kolanowy (łac. Articulatio genus) jest największym i  jednym z najbardziej skomplikowanym stawem w ludzkim organizmie, jego zadaniem jest bycie stabilnym ponieważ musi utrzymać naszą pionową postawę ciała, nasz ciężar i działać jak amortyzatory u człowieka. Wymaga się od niego również dużej mobilności aby móc sprostać potrzebom w funkcjonowaniu człowieka takich jak: bieganie, chodzenie, jazda na nartach, łyżwach i ogólne uprawianie sportu. Funkcjonalnie jest to staw zawiasowy, gdzie występują ruchy zgięcia i wyprostu. W zgięciu możliwa jest rotacja stawu względem podudzia wyłączając w tym zgięcie maksymalne. Staw kolanowy łączy kość udową z kością piszczelową, głowę stawową stworzą kłykcie kości udowej a panewkę kłykcie piszczeli.

Leczenie uszkodzeń ACL

Niektórzy pacjenci są w stanie osiągnąć funkcjonalną stabilność kolana nawet bez więzadła krzyżowego przedniego (nie poddając się zabiegowi rekonstrukcji ACL) poprzez wzmacnianie mięśni i trening odruchów (tzw. propriocepcji). Jest to możliwe do osiągnięcia poprzez stały trening pod nadzorem wykwalifikowanego fizjoterapeuty. Uzyskana w ten sposób stabilność pozwala zazwyczaj na normalne funkcjonowanie jednak powrót do pełnej aktywności fizycznej (szczególnie w przypadku sportowców) na poziomie sprzed urazu jest najczęściej niemożliwy.
Najczęstszym wskazaniem do rekonstrukcji ACL jest nawracające uciekanie kolana. W trakcie każdego następnego epizodu ucieknięcia może dojść do dalszych uszkodzeń chrząstki i łąkotek pogarszając w ten sposób prognozę i prowadząc w przypadku nie leczenia do rozwoju zmian zwyrodnieniowych

Zabieg rekonstrukcji ACL i rehabilitacja

Rekonstrukcją więzadła krzyżowego przedniego nazywamy zastąpienie uszkodzonego więzadła nowym więzadłem, wytworzonym ze ścięgien chorego. Celem zabiegu jest przywrócenie stabilności stawu kolanowego. Uszkodzenia tego wiązadła może spowodować dolegliwości nie tylko podczas aktywności fizycznej, ale też w życiu codziennym. Materiałem używanym do rekonstrukcji jest ścięgno mięśnia półścięgnistego lub smukłego, albo więzadło rzepki. Każdy typ przeszczepu ma zalety i wady. Operacja jest zwykle wykonywana artroskopowo. Chory jest typowo znieczulony do zabiegu. Obłożenie pola operacyjnego podobne jak w artroskopii kolana. Po ocenie stawu i usunięciu strzępów „starego” czyli zerwanego ACL przystępuje się do pobrania przeszczepu. Po pobraniu przeszczepu jest on opracowany i uformowany tak aby mógł zastąpić uszkodzony ACL, czyli wrosnął w kość udową i piszczelową. Zabieg kończy wprowadzenie i umocowanie przeszczepu – do tego celu używane są rozmaite śruby, wkręty, kołki  oraz inne przeszczepy.

Program rehabilitacji po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego

OKRES PRZEDOPERACYJNY (pacjent z zastarzałym uszkodzeniem)

1. Zmniejszenie wysięku, stanu zapalnego i bólu

2. Odzyskanie pełnego zakresu ruchu i prawidłowego wzorca chodu

3. Uzyskanie jak najlepszej kontroli i siły mięśniowej, oraz propriocepcji

4. Poinformowanie pacjenta o operacji i instruktaż dotyczący rehabilitacji pooperacyjnej, oraz o sposobie zachowania się w celu ochrony przeszczepu (siadanie, zmiana pozycji, dopasowanie kul i nauka cho­du o kulach, chodzenie po schodach, nauka kokontrakcji).

WCZESNY OKRES POOPERACYJNY (faza ostra — optymalizacja gojenia)

1-4 dzień

1. Zmniejszenie wysięku, obrzęku, stanu zapalnego i bólu

— schładzanie stawu co 1,5 – 2 h, elewacja kończyny (staw skokowy powyżej kolana, kolano powyżej biodra).

— masaż limfatyczny podudzia

2. Ćwiczenia zakresu ruchu, zapobieganie zrostom pooperacyjnym, profilaktyka konfliktu w stawie rzepkowo-udowym (SRU):

— CPM (0° -0° -45°) 3×1h dziennie podudzie w pozycji neutralnej lub w niewielkiej rotacji zewnętrz­nej

— ćwiczenia bierne z terapeutą

— ćw. samowspomagane zgięcia

— stretching tylnej grupy mięśni uda (kolano w niewielkim zgięciu)

— delikatna mobilizacja rzepki

3. Odzyskanie kontroli mięśniowej, propriocepcji i czynnej stabilizacji stawu:

— nauka chodu o kulach lub bez z pełnym obciążeniem w granicach tolerancji bólowej pacjenta, po płaskim podłożu i po schodach (dostawnie)

— stymulacja elektryczna mięśnia obszernego przyśrodkowego

— ćwiczenia izometryczne mięśnia czworogłowego w wyproście lub w zgięciu z kokontrakcją mięśni kulszowo goleniowych

4-14 dzień (do zdjęcia szwów)

Rehabilitacja 3x w tygodniu, orteza wyprostna lub zgięciowa (w zależności od zaleceń) na noc do 6 tyg. po operacji, chodzenie do około dwóch godzin dziennie, instruktaż do ćwiczeń w domu.

1. Kontrola wysięku i bólu:

— schładzanie stawu (co 2 godz.) w połączeniu z kompresją i elewacją kończyny

— masaż lodem tylnej grupy mięśni uda

2. Utrzymanie zakresu ruchu, uzyskanie pełnego wyprostu (przeprostu jeśli wysięk jest minimalny), profilaktyka konfliktu w SRU:

— ćwiczenia bierne z terapeutą (w leżeniu tyłem i w siadzie)

— ćwiczenia samowspomagane, np. ślizgi po ścianie, zginanie w siadzie na krawędzi

— mobilizacja rzepki (we wszystkich kierunkach) i górnego zachyłka torebki stawowej

— stretching manualny pasma biodrowo piszczelowego

— stretching mięśni łydki i tylnej grupy mięśni uda w siadzie

3. Utrzymanie kontroli mięśniowej, poprawa propriocepcji i czynnej stabilizacji stawu.

— ćw. izometryczne mięśnia czworogłowego w wyproście lub w zgięciu ok. 30°, z kokontrakcją tylnej grupy mięśni uda

— ćw. czynne wolne tylnej grupy mięśni uda (początkowo z wyprostowanym kolanem), w leżeniu przodem i w staniu

— ćw. czynne wolne i z przyborami mięśni pośladkowych i przywodzicieli.

— nauka chodu i ćw. propriocepcji w staniu obunóż i jednonóż na stabilnym podłożu

— ćw. propriocepcji z miękką piłką w siadzie i leżeniu tyłem w różnych kątach zgięcia stawu.

OKRES POWROTU FUNKCJI

2-6 tydzień

Powiększenie zakresu ruchu, uzyskanie prawidłowego stereotypu chodu, powrót do pracy i aktywności dnia codziennego (prowadzenie samochodu). Należy unikać ruchów skrętnych pod obciążeniem.

1. Kontrola wysięku i bólu:

— schładzanie stawu kilka razy dziennie i po ćwiczeniach

fizykoterapia (po ok. 4 tygodniach od operacji)

2. Powiększanie zakresu ruchu zgięcia do 90°, profilaktyka konfliktu w SRU:

— ćwiczenia bierne i samowspomagane

— mobilizacja rzepki, górnego zachyłka i blizn pooperacyjnych

— stretching tylnej grupy mięśni uda, pasma biodrowo piszczelowego, mięsni łydki i mięśnia biodrowo-lędźwiowego

— stymulacja mięśnia obszernego przyśrodkowego

3. Poprawa propriocepcji i ćwiczenie siły mięśniowej:

— ćw. równoważne w staniu obunóż i jednonóż na niestabilnym podłożu

— nauka chodu po różnym podłożu (miękki materac, deska do ćw. równoważnych)

— ćw. propriocepcji z wykorzystaniem piłek tzw. „szwedzkich” w siadzie i w leżeniu tyłem

— ćw. izometryczne mięśnia czworogłowego w różnych kątach zgięcia (30°,60°,90°) z przyborami, w zamkniętych łańcuchach kinetycznych

— ćw. tylnej grupy mięśni uda; samowspomagane, wolne i ze stopniowanym oporem; w siadzie, leże­niu przodem i w pozycji stojącej

— ćw. przywodzicieli i mięśni obręczy biodrowej; wolne i z przyborami

— ćw. mięśni łydki w zgięciu stawu kolanowego

— przysiady z pochyleniem tułowia w przód, w zakresie ruchu 0°-60° (także na niestabilnym podłożu)

— ćw. na rowerze stacjonarnym (wysokie ustawienie siodełka)

6-9 tydzień

Rehabilitacaj 3x w tygodniu, powiększenie zgięcia do 120°, chód naprzemienny po schodach. Unikamy ruchów skrętnych pod obciążeniem.

1. Kontrola wysięku i bólu do zakończenia procesu rehabilitacji:

— schładzanie stawu po ćwiczeniach i większym wysiłku

fizykoterapia

2. Profilaktyka konfliktu w SRU do zakończenia procesu rehabilitacji:

— mobilizacja rzepki i troczków bocznych

— stretching: pasma biodrowo piszczelowego, mięśni kulszowo-goleniowych, łydki, biodrowo-lędźwiowego, czworogłowego

— kontrola poprawnej techniki wykonywania ćwiczeń (bez koślawienia kolana, nadmiernej rotacji we­wnętrznej uda i zewnętrznej podudzia)

— unikanie ćwiczeń w pozycjach końcowych aktualnego zakresu ruchu, np.: rower ze zbyt niskim sio­dełkiem, głębokie przysiady, stretching mięśnia czworogłowego w zbyt dużym zgięciu stawu

3. Trening propriocepcji (wprowadzamy ćw. dynamiczne):

— przysiady na chwiejnym podłożu

— przysiady z taśmami elastycznymi

— ćw. równoważne w chodzie po miękkim i chwiejnym podłożu (chód w tył, ze wspięciem na palce, z ugięciem kolan, z wysoko unoszonymi kolanami)

— ćw. rytmicznej stabilizacji w pozycji stojącej na różnym podłożu

— nauka wybicia (podskoki na miękkim i twardym podłożu)

— wypady

4. Trening siły mięśniowej w zamkniętych i otwartych łańcuchach kinematycznych, powiększenie zakre­su uchu zgięcia do 120°:

— przysiady (0° – 9°)

— mini przysiady jednonóż

— wstawanie z siadu (90° – 70°)

— wchodzenie i schodzenie ze stopni różnej wysokości (przodem)

— ćw. mięśni kulszowo-goleniowych; wolne, z przyborami oraz na przyrządach ze wzrastającym opo­rem w zakresie ruchu 20° – 90°; koncentryczne i ekscentryczne

— rower stacjonarny (stopniowe obniżanie siodełka)

— stepper (w niewielkim zakresie ruchu)

5.   Wprowadzenie do ćwiczeń elementów charakterystycznych dla danej dyscypliny sportowej czy aktyw­ności rekreacyjnej:

— kozłowanie, żonglowanie piłką, odbijanie, rzuty, ćw. z rakietą tenisową itp.

PRZYGOTOWANIE DO AKTYWNOŚCI REKREACYJNEJ I UPRAWIANIA SPORTU

9 – 12 tydzień

Osiągnięcie pełnego zakresu ruchu w stawie, zwiększenie intensywności ćwiczeń, pływanie, trucht, szersze wprowadzenie elementów ćwiczeń charakterystycznych dla danej dyscypliny sportowej czy ak­tywności rekreacyjnej.

1. Kontrola wysięku i bólu, profilaktyka konfliktu w SRU

2. Trening siłowy i wytrzymałościowy w zamkniętych i otwartych łańcuchach kinematycznych:

— przysiady jednonóż

— wypady z przyklękiem

— wstawanie jednonóż z siadu

— wchodzenie i schodzenie ze stopni różnej wysokości (przodem i tyłem)

— ćw. izometryczne i dynamiczne mięśnia czworogłowego w otwartym łańcuchu kinematycznym (90° – 70°)

— stepper (na całych stopach i z odrywaniem pięt)

— ćw. na suwnicy (90° – 20°) izometryczne i dynamiczne

— rower stacjonarny jednonóż

— ćw. mięśni kulszowo-goleniowych na przyrządach (20° – 90°)

3. Dynamiczne ćwiczenia propriocepcji i koordynacji:

— przysiady jednonóż na chwiejnym podłożu

— wypady w różnych kierunkach na niestabilne podłoże

— ćw. równoważne na batucie

— ćw. równoważne w chodzie po zmiennym podłożu

— trucht, nauka biegania (bieg w miejscu na różnym podłożu)

— skakanka

12 – 16 tydzień

Jazda na rowerze w terenie, trucht w terenie, nauka zwrotów, hamowania, ćwiczenia na siłowni.

1. Kontrola wysięku, bólu i profilaktyka konfliktu w SRU

2. Zwiększenie intensywności treningu siłowego i wytrzymałościowego, ćw. w zamkniętych i otwartych łańcuchach kinetycznych, ćw. aerobowe.

— rower, stepper

— przysiady i wypady z przyklękiem pod obciążeniem

— ćwiczenia na suwnicy (90° -20°)

— ćwiczenia koncentryczne i ekscentryczne czynnego wyprostu (z szybkością 120° – 160° sek)w zakre­sie ruchu 90° -30°, (90° -60°)

— ćw. czynne zgięcia koncentryczne i ekscentryczne w zakresie 20° -90°

— ćw. przywodzicieli, odwodzicieli i mięśni łydki na przyrządach

— stretching mięśni przed i po ćwiczeniach

3. Kontynuacja dynamicznych ćwiczeń propriocepcji i koordynacji:

— ćw. na batucie; skoki obunóż, jednonóż i z zatrzymaniem:

— wypady z przyklękiem na różne podłoże

4. Wprowadzenie elementów specjalistycznego treningu sportowego

STOPNIOWY POWRÓT DO AKTYWNOŚCI REKREACYJNEJ I SPORTOWEJ

Powyżej 16 tygodnia

Specjalistyczny trening sportowy, powrót do lekkiej aktywności rekreacyjnej, testy funkcjonalne (min. 75% w stosunku do nogi nieoperowanej).

1. Profilaktyka konfliktu w SRU

2. Kontynuacja treningu siłowego i wytrzymałościowego (zwiększenie obciążeń) oraz dynamicznych ćwiczeń propriocepcji i koordynacji. Zwracamy uwagę na poprawną technikę wykonywania ćwiczeń (bez rotacji wewnętrznej uda, zewnętrznej podudzia, czy koślawienia kolana), oraz prawidłowy zakres ruchu.

— trening biegowy; bieg tyłem, dostawny, po kopercie, przeplatanka, skip, biegi w terenie

— hamowanie i zwroty pod obciążeniem

— przeskoki przez przeszkody, zeskoki z różnych wysokości

— ćw. na batucie, skoki ze zmianą kierunku

3. Specyficzne ćwiczenia sportowe w zależności od potrzeb:

— dwutakt, rzuty, dryblingi, żonglowanie piłką, serwis itp.

4. Testy funkcjonalne:

— przeskoki jednonóż przez przeszkodę (przód-tył i na boki)

— skoki jednonóż na dystans

— wstawanie z siadu

POWRÓT DO PEŁNEJ AKTYWNOŚCI SPORTOWEJ 6-9 miesięcy po operacji, w zależności od rodzaju aktywności sportowej.

Warunkami powrotu są: stabilny staw kolanowy pełen bezbolesny zakres ruchu

testy funkcjonalne min. 85% w stosunku do nogi nieoperowanej

możliwość wykonywania wszystkich ruchów złożonych, charakterystycznych dla danej dyscypliny sportowej, bez żadnych symptomów.


Fimedica - Leczenie schorzeń, bólu kręgosłupa i stawów > rehabilitacja w Warszawie